Tại Sao Người Chết Phải Che Mặt? Lý Giải Theo Khoa Học Và Tâm Linh

Khi tham dự tang lễ hay xem các bộ phim, chúng ta thường thấy một hình ảnh quen thuộc: khuôn mặt của người đã khuất luôn được phủ lên một lớp khăn mỏng hoặc một tờ giấy bản. Hình ảnh này thường gợi lên sự tò mò xen lẫn một chút sợ hãi.

Vậy tại sao người chết phải che mặt? Đây chỉ đơn thuần là một phong tục tâm linh hay còn ẩn chứa những cơ sở khoa học và y tế khác? Hãy cùng Hoà Lạc Viên tìm hiểu chi tiết qua bài viết dưới đây.

Tại sao người chết phải che mặt được lý giải dưới góc độ khoa học, tâm lý và tâm linh

Lý giải theo khoa học

Nhiều người cho rằng các nghi thức tang lễ hoàn toàn là do mê tín, nhưng thực chất, việc che mặt người đã khuất xuất phát từ những kinh nghiệm y học và sinh học thực tiễn của người xưa:

• Kiểm tra xem người bệnh đã thực sự tử vong chưa: Trong quá khứ, khi y học chưa có các thiết bị đo nhịp tim hay điện não đồ hiện đại, người xưa thường dùng một tờ giấy bản mỏng (hoặc khăn lụa mỏng) đắp lên mặt người vừa tắt thở. Nếu tờ giấy rung động hoặc có hơi nước bám vào, chứng tỏ người đó vẫn còn hô hấp (rơi vào trạng thái chết lâm sàng) và có thể cứu chữa. Nếu tờ giấy nằm im hoàn toàn, gia đình mới chính thức phát tang.
• Ngăn chặn vi khuẩn và khí độc lây lan: Sau khi tử vong, các cơ trên cơ thể bắt đầu giãn ra, bao gồm cả cơ hàm và cơ mắt, khiến miệng và mắt người chết thường mở hờ. Quá trình phân huỷ sinh học bắt đầu, các loại vi khuẩn, khí độc từ hệ hô hấp và tiêu hoá sẽ thoát ra ngoài bằng đường miệng và mũi. Tấm khăn che mặt lúc này đóng vai trò là một lớp màng lọc, hạn chế vi khuẩn phát tán ra không khí, bảo vệ sức khỏe cho người sống xung quanh.
• Bảo vệ thi hài, làm chậm quá trình phân huỷ: Việc phủ khăn giúp che chắn khuôn mặt khỏi sự tiếp xúc trực tiếp với không khí, ánh sáng và đặc biệt là ngăn chặn côn trùng (ruồi, muỗi) bám vào, giữ cho khuôn mặt người mất được nguyên vẹn trước khi tiến hành khâm liệm.

Lý giải theo tâm lý học

Dưới góc nhìn tâm lý học, câu trả lời cho câu hỏi tại sao người chết phải che mặt chính là để bảo vệ cảm xúc của những người ở lại.

Khi sự sống rời đi, sắc mặt của người mất sẽ nhanh chóng thay đổi: Da tái nhợt, các cơ mặt chùng xuống, có thể xuất hiện các vết hoen tử thi. Hình ảnh này rất dễ gây sốc, gây sợ hãi hoặc để lại nỗi ám ảnh tâm lý lâu dài cho người nhà, đặc biệt là phụ nữ và trẻ em.

Việc che mặt đi là một hành động nhân văn, giúp che đi những dấu vết của sự tử vong. Điều này giúp gia quyến và khách đến viếng lưu giữ lại trong tâm trí những hình ảnh , ký ức đẹp đẽ, tươi tắn nhất của người thân khi họ còn sống.

Lý giải theo tâm linh

Hơn cả yếu tố sinh học, việc che mặt người chết còn mang những ý nghĩa tâm linh. Trong nhiều nền văn hoá phương Đông và phương Tây cổ đại, người ta tin rằng:
“Linh hồn của người đã khuất sẽ thoát ra khỏi thể xác thông qua đường miệng hoặc khuôn mặt, và đôi mắt chính là cửa sổ của tâm hồn.”

Khi linh hồn chủ nhân đã rời đi, thể xác sẽ trở thành một “vật chứa” trống rỗng. Cổ nhân quan niệm rằng, phải lập tức che mặt (đặc biệt là đôi mắt và miệng) để ngăn chặn các linh hồn lang thang, ma quỷ hay những thế lực xấu xa khác xâm nhập và chiếm đoạt thể xác đó (dân gian gọi là hiện tượng quỷ nhập tràng). Phong tục che mặt để phong ấn “cửa sổ tâm hồn” này đã được thực hành và truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác như một cách để bảo vệ vong linh người thân được siêu thoát bình an.

Đặc trưng văn hoá che mặt trong các tôn giáo và tín ngưỡng

Dù cùng có chung mục đích, nhưng chất liệu và màu sắc của tấm khăn che mặt lại có sự biến tấu đa dạng tùy thuộc vào tôn giáo và phong tục vùng miền:

• Trong Phật giáo và tín ngưỡng Á Đông: Thường sử dụng khăn màu trắng hoặc giấy bản màu vàng/đỏ có in “Vãng Sanh Thần Chú” (Đà La Ni). Việc đắp giấy in thần chú mang ý nghĩa dùng sức mạnh của Phật pháp để gia hộ cho linh hồn, giúp họ tịnh tâm, gạt bỏ oán niệm để sớm ngày siêu sinh về thế giới Cực Lạc.
• Trong Thiên Chúa giáo: Thường sử dụng một lớp khăn voan mỏng màu trắng (hoặc khăn tay trắng) che nhẹ lên mặt người mất. Màu trắng biểu tượng cho sự thanh tẩy, linh hồn đã được rửa sạch tội lỗi và sẵn sàng chờ đợi ngày Chúa gọi về nước Thiên Đàng.
• Theo độ tuổi (tín ngưỡng dân gian): Ở một số địa phương, nếu người mất là người trẻ chưa có gia đình, khăn che mặt thường là màu trắng tinh khiết. Nhưng với những cụ ông, cụ bà hưởng thượng (80 – 90 tuổi), gia đình có thể dùng khăn lụa màu đỏ để che mặt, xem sự ra đi nhẹ nhàng của người già như một sự viên mãn, con cháu không nên quá bi luỵ.

Hy vọng bài viết trên giúp bạn giải đáp thấu đáo thắc mắc tại sao người chết phải che mặt. Hành động tưởng chừng nhỏ bé này lại thực chất lại là sự đúc kết tài tình giữa kinh nghiệm y học thực tiễn, tâm lý học thấu cảm và những giá trị tâm linh sâu sắc, nhằm thể hiện sự tôn trọng tối đa với người đã khuất.